Một ngày cuối năm nắng hanh vàng, ngồi trong phòng điều hòa cũng thấy ngột ngạt, tôi nhận được một đường link với lời đề nghị: “Xem đi, không phải virus đâu”. Đó là một đoạn clip về cuộc chiến bảo vệ biên giới trên biển của những người chiến sỹ hải quân cách nay hơn 20 năm. Như một thói quen của nghề nghiệp, tôi đi tìm người trong đoạn clip đó. 

Đại tá thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đã nhàn tản với công việc thường ngày

Hải Phòng chiều Noel, tấp nập và ồn ào, tôi đến Bộ Tư lệnh Hải quân với hy vọng sẽ tìm ra những người mà tôi muốn gặp. Ngay từ cổng trực ban, ai cũng biết đến họ, những con người đã làm nên huyền thoại của lịch sử Hải quân Quân đội nhân dân Việt Nam.

Lịch sử Hải quân đã ghi lại một chiến công lẫy lừng, là dấu son đậm nhất trong đời binh nghiệp của những vị anh hùng được phong tặng vào tháng 1-1989. Trung úy Trần Văn Phương, Trung sỹ Nguyễn Văn Lanh và Thiếu tá Vũ Huy Lễ cùng rất nhiều đồng đội của các anh đã chiến đấu, đã hy sinh để bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc, trong một trận chiến đấu không cân sức. Câu nói bất tử của Trung úy Trần Văn Phương (đã hy sinh trong trận chiến giữ cờ): “Thà hy sinh chứ không chịu mất đảo. Hãy để cho máu của mình tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân Anh hùng”, đã trở thành biểu tượng, sự thôi thúc và là điểm tựa để những người lính hải quân quyết tâm giữ vững chủ quyền biển đảo.

Khi Trung úy Trần Văn Phương hy sinh, Trung sỹ Nguyễn Văn Lanh là người thay thế để giữ vững lá cờ. Anh được biết đến với cái tên Paven Nguyễn Văn Lanh, là người con của đất Quảng Bình. Trong lịch sử ngành Hải quân có ghi lại chiến công của Nguyễn Văn Lanh: Sáng 14-3-1988, đồng chí Nguyễn Văn Lanh trong khi cùng đơn vị vận chuyển vật liệu từ tàu HQ 604 lên đảo thì tàu địch đến bao vây, uy hiếp.

Tình thế rất căng thẳng. Khi địch đổ quân xuống đảo, ép bộ đội, giật cờ của ta hòng chiếm đảo, theo lệnh của đồng chí Trần Đức Thông, chỉ huy cụm đảo: "Đồng chí nào biết bơi thì bơi ngay vào đảo hỗ trợ cho các đồng chí trên đảo bảo vệ cờ". Nguyễn Văn Lanh cùng 11 anh em khác nhảy ngay xuống biển và bơi vào đảo. Khi đó trên đảo, đồng chí Trần Văn Phương đã hy sinh. Nguyễn Văn Lanh đã kiên quyết giữ vững lá cờ dù bị thương. Khi đạn xuyên qua bả vai trái làm đồng chí mất đà, ngã nhào xuống nước, đồng đội đã vào tiếp cứu và tiếp tục giương cao cờ Tổ quốc.

Trong chiến công đó, ngoài 2 người kể trên được phong Anh hùng còn thêm một người là Thuyền trưởng tàu 505 Vũ Huy Lễ, khi đó được phân công vận chuyển lương thực thực phẩm tiếp tế cho các đơn vị công binh lên xây dựng các bãi đá. Khi 2 tàu đồng đội bị tấn công, tàu của ông cũng bị thủng nhưng đã quyết tâm khắc phục sự cố để được cùng chung vai sát cánh chiến đấu bên đồng đội. Một chiếc tàu bị bắn chìm, có đồng đội bị thương, và đã có cả những người hy sinh, dù ngược gió, ông vẫn bình tĩnh chỉ huy cả quyết tâm ra cứu người bị nạn, dưới làn đạn pháo. Kể cả lúc tàu chiến đối phương cùng lao ra bắt giữ người bị nạn làm tù binh, ông vẫn lao vào quyết tâm cứu bằng được đồng đội mình.

Khi xem xong đoạn clip đó, tôi đã khóc, xúc động vì những hy sinh quá oanh liệt, tràn đầy cảm xúc tự hào vì mình cùng nòi giống với những người anh hùng như thế. Và không chỉ riêng tôi, rất nhiều bạn trẻ, khi sự kiện đó xảy ra, cũng chung cảm giác. Qua một vài thông tin của đồng nghiệp, tôi được biết có 2 trong số 3 người được phong Anh hùng trong dịp đó đang sống ở Hải Phòng. Háo hức lên đường, nhưng hơi đáng tiếc, vì chỉ gặp một người, đó là Anh hùng Vũ Huy Lễ, còn Paven Nguyễn Văn Lanh đã chuyển vào TP.HCM nhận nhiệm vụ khác và còn nhiều người khác, đã tản mát công tác ở khắp các vùng miền của dải đất hình chữ S thân yêu.

Vui vầy cùng con cháu

Phải mất gần 1 giờ đồng hồ tôi mới tìm được đến nhà ông Vũ Huy Lễ. Ông Lễ sống trong làng hoa của thành phố Cảng, không ai biết đến vị Anh hùng Hải quân hàng ngày lặng lẽ như người nông dân trồng hoa trong thành phố này.

Sinh ra ở quê lúa Thái Bình, đam mê nghề sông nước đã đưa ông đến với thành phố biển lập thân, lập nghiệp. Khi đang là sinh viên trường Đại học Hàng hải, ông đã tình nguyện ra chiến trường, là chiến sỹ của đoàn tàu không số chuyển hàng vào Nam. Ông được gửi sang Liên Xô trước đây để đào tạo, khi về nước, làm việc cho một đơn vị đánh cá, nhưng rồi lại quay về với nghề binh. Kháng chiến chống Mỹ kết thúc, người thủy thủ không rời những chuyến hàng, tiếp tục làm việc cho Lữ đoàn 955 Vận tải Trường Sa.

Nhiệm vụ chính của đơn vị là cung cấp lương thực, thực phẩm cho các đơn vị chiến đấu bảo vệ Trường Sa. Những chuyến tàu đi tàu về, biết bao tình cảm với anh em chiến sỹ trên đảo. Và cả những hy sinh mất mát mà không lần nào gặp lại nhau các ông lại không nhớ. Ông kể, sau khi sự kiện lịch sử đó xảy ra, những chuyến tàu vẫn ngày ngày qua lại các bãi đá mà các ông cùng đồng đội đã quyết chiến để bảo vệ, mỗi người đều mang trong mình một cảm giác khác lạ. Nhiều đồng đội còn nằm lại dưới đáy biển xanh hàng nghìn mét kia, nhưng cũng chỉ biết gửi cho nhau những điếu thuốc cháy vội, những bông hoa mà người lính đảo nào cũng mê đắm.

Khi nghỉ hưu, ông trở thành Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Đằng Hải, quận Hải An, Hải Phòng. Hàng năm vào ngày diễn ra sự kiện lịch sử đó, các ông đều cố gắng gặp nhau, ôn lại những câu chuyện cũ, tuy chưa có dịp quay trở lại nơi đã chiến đấu xưa nhưng tận trong tâm khảm mỗi người luôn chứa chan một tình cảm dạt dào vì những người không tiếc máu xương bảo vệ chủ quyền biển đảo.