Hôm nay, họ vẫn sống giản dị, có đôi phần vất vả giữa đời thường. Nhưng họ là một phần của lịch sử, đã góp phần làm nên kỳ tích hào hùng của “con đường mòn” huyền thoại trên biển... 

Đó là những chiến sĩ thủy thủ cảm tử của “đoàn tàu không số” năm xưa, họ đang làm cầu nối giữa niềm tự hào quá khứ và nỗi trăn trở hôm nay. 

Trần Văn Hữu-Người chiến sĩ xuất thân từ vùng biển Kim Sơn

1. Đầu năm 1962, khi được điều chuyển từ đoàn 126 (đặc công nước) tới đoàn 125, chiến sĩ trẻ Trần Văn Hữu mới 19 tuổi. Anh được giao đảm nhiệm vị trí hỏa lực trên một con tàu nhỏ. Gọi là hỏa lực nhưng chỉ là hỏa lực của bộ binh, nếu so với những pháo hạm của địch thì chẳng thấm gì. Súng 12,7 mm, B40, DKZ được đưa lên con tàu giả dạng như một tàu cá, lại phải ngụy trang để bảo đảm bí mật nên việc bảo quản và những phương án sử dụng khi gặp tình huống chiến đấu đều phải cân nhắc kỹ và luyện tập thành thục.

Thoạt đầu chưa hiểu hết ý nghĩa lớn của nhiệm vụ được giao nhưng anh chiến sĩ trẻ sinh ra, lớn lên và lặn lội ở vùng biển Kim Sơn (Ninh Bình) biết là rất quan trọng và bí mật. Đó cũng là lý do mà cô bạn gái của anh Hữu từ thuở đi học chỉ biết mong ngóng, chờ đợi sau bao năm anh biệt tích mới được trở thành “chị Hữu”. 

Anh là bộ đội hải quân, không biết đóng quân ở đâu, hay phải đi công tác xa, không biết ngày nào sẽ về, đó là tất cả những gì “chị Hữu” biết về công việc của chồng trong những năm đó. Mọi việc gia đình chị đảm đang “hộ” anh suốt thời gian chiến tranh cho tới khi anh chuyển công tác ra ngoài quân đội. 

Còn chiến sĩ lái tàu Lê Văn Nhược, tháng 1/1965, vừa mới làm xong giấy đăng ký kết hôn thì được lệnh: “Ngày mai tập trung, chuẩn bị nhận nhiệm vụ ở căn cứ”. 

Không kịp “làm” đám cưới, anh theo tàu 132 đi chuyến đầu tiên rồi lại tiếp tục theo tàu 69 mang hơn 60 tấn vũ khí tới Cà Mau ngay trong năm 1965. Đầu năm 1966 Lê Văn Nhược được điều sang cảng Hậu Thủy (căn cứ trung chuyển của đoàn 125). Biền biệt hơn ba năm, đầu năm 1969, khi về Hải Phòng tham gia chiến dịch “vận chuyển gián tiếp” VT.5 (đưa hàng từ Hải Phòng tới sông Gianh rồi chuyển sang đường Hồ Chí Minh trên bộ) anh Nhược mới gặp lại vợ được một ngày. Sau một ngày đó lại là 5 năm chờ chồng và nuôi con của người vợ chiến sĩ tần tảo... 

2. Nhiệm vụ của họ âm thầm, tuyệt đối bí mật, đi bí mật, về cũng bí mật, hy sinh cũng bí mật. Không hề có lễ “tiễn đưa” hay “tuyên thệ” long trọng trước khi rời bến được “hào quang hóa” trong trí tưởng tượng của nhiều người. 

Ông Lưu Văn Lanh, nguyên là thủy thủ cầm lái tàu không số, cười: “Chúng tôi xác định từ trước rồi, không phải quán triệt lại bao giờ, sẵn sàng nhận nhiệm vụ, đã nhận thì phải kiên quyết làm. Nếu làm được thì được tất cả, hoàn thành nhiệm vụ chung và có cả danh dự, tự hào riêng. Gặp trường hợp chiến đấu nếu có phải hy sinh thì cũng chỉ mất đi những đau khổ cá nhân của riêng mình thôi chứ không ảnh hưởng đến việc chung... Ai cũng xác định thế thì mới làm được việc chứ”. 

Khi được hỏi về chuyện có hay không tâm lý vẫn thường được nhắc đến như “một xanh cỏ, hai đỏ ngực”?, các cựu chiến binh - thủy thủ “tàu không số” đều cười: “Lúc có tình huống chiến đấu thì làm gì có thời gian mà nghĩ, chỉ sống hoặc chết thôi, chiến đấu đến viên đạn cuối cùng rồi cho nổ tàu. Lúc bình thường thì chúng tôi cũng như mọi người khác, làm nhiệm vụ bình thường hàng ngày, chẳng nghĩ thế bao giờ...”. 

3. Mỗi chuyến tàu của họ là một cuộc vật lộn đấu trí, đấu sức, đấu sự can đảm, đấu cả độ “lỳ” với hải quân địch. Có nhiều chuyến đi, tàu ta bị tàu của hạm đội 7 Mỹ kèm sát. Chúng không bắn trên vùng biển quốc tế nhưng chạy theo ngay bên cạnh tàu ta hàng trăm hải lý, suốt nhiều ngày đêm. Những họng pháo lớn đen ngòm chĩa thẳng vào bên hông con tàu nhỏ bé. Chỉ một chút sơ xuất hoặc manh động của một người là có thể hỏng cả việc lớn.

Nhưng các anh đã thắng trong tất cả những cuộc “nắn gân thử sức” đó. Phương án cận chiến, “đánh giáp lá cà” trên biển cũng đã được chuẩn bị và ai cũng sẵn sàng thực hiện, không trừ ai. Những chiến sĩ cảm tử ngụy trang nằm ém bí mật cả hai bên mạn tàu, súng đã lên đạn dọc theo người, chất nổ trong tay, chỉ cần một hiệu lệnh là đồng loạt vùng lên. Nếu tàu địch áp mạn định bắt sống tàu ta sẽ không kịp trở tay với lòng quả cảm đã được hun đúc và bùng phát. Nhưng có lẽ địch cũng khá cảnh giác và không dám liều lĩnh tiếp cận gần hơn. 

Đến hôm nay những cựu binh - thủy thủ của “đoàn tàu không số” vẫn vậy, bình dị, chân thành nhưng cũng không thiếu phần quyết liệt đặc trưng của những người lính biển. Họ luôn cố gắng truyền lại cho thế hệ sau những tố chất quả cảm và sáng tạo của mình, truyền lại cho thế hệ sau niềm tự hào về cha ông anh dũng trong một thời khói lửa. Họ cũng chia sẻ với lớp sau những vật lộn khó khăn với quy luật cạnh tranh khắc nghiệt của thị trường. Dù sức khỏe không còn tráng kiện, gia cảnh kinh tế không phải ai cũng đã sung túc nhưng tấm lòng của họ với nhau thì luôn ấm áp. 

Ông Trần Văn Hữu dùng luôn phòng lớn nhất trong căn nhà của mình làm trụ sở, đầu mối liên lạc cho “anh em tàu không số”. Văn phòng liên lạc ở nhà ông như một bảo tàng thu nhỏ ký ức về đoàn tàu anh hùng, về những anh em bạn chiến đấu đã từng cùng nhau vào sinh ra tử, về những chuyến đi cảm tử năm xưa. Ông Lưu Văn Lanh vẫn “ăn cơm nhà” rồi lại “vác tù và” tới các đồng đội cũ mỗi khi có việc hiếu, hỷ, mỗi khi có ai đau ốm, dù gần, dù xa... Không chỉ ông Hữu, ông Lanh, ai trong số họ cũng sẵn sàng làm như vâỵ.

Cầu truyền hình về đường Hồ Chí Minh trên biển

Chương trình gồm 4 phần: Khởi đầu huyền thoại, Những huyền thoại bất tử, Thuyền và bến và Viết tiếp huyền thoại. Đài tưởng niệm tàu không số tại bến K15 (Đồ Sơn, Hải Phòng) là điểm cầu chính. Hai điểm cầu còn lại được đặt tại Lữ đoàn 125 (cảng Cát Lái, TP.HCM) và tượng đài kỷ niệm tàu không số (UBND huyện Ngọc Hiển, Cà Mau).

Trong 150 phút trên sóng, sẽ có nhiều câu chuyện cảm động được kể lại bằng nhiều hình thức kết hợp với các phóng sự tài liệu và các tiết mục âm nhạc. Đặc biệt, cầu truyền hình trực tiếpSáng mãi đường Hồ Chí Minh trên biển có sự tham gia của nhiều nhân chứng lịch sử, những người trực tiếp tham gia trên các chuyến tàu không số. Đó là những thủy thủ của con tàu Phương Đông 1 cùng chuyến đi đầu tiên chở vũ khí vào Nam cập bến thành công vào tháng 10/1962, là những chiến sĩ của chiếc tàu duy nhất vào đến bến trong Tết Mậu Thân 1968, là thủy thủ từng tham gia 18 chuyến đi bằng cả tàu sắt và tàu hai đáy, là người dân tham gia chốt giữ cửa bến, đưa đón, nuôi giấu cán bộ chiến sĩ...

Cách đây 50 năm, có một tuyến đường đặc biệt được mở ra trên biển Đông để chi viện vũ khí cho miền Nam. Trong suốt 14 năm hoạt động bí mật, với 166 chuyến đi, những con tàu không số đã đưa vào chiến trường được hơn 5.712 tấn vũ khí và hàng hóa, góp phần không nhỏ vào thắng lợi của cuộc chiến tranh giải phóng miền Nam. 

Theo The Thao Van Hoa